MATRYCA DECYZYJNA

PARTNER MERYTORYCZNY NARZĘDZIA: Piotr Korczyński

MATRYCA DECYZYJNA
Matryca decyzyjna to jedno z narzędzi wspomagania podejmowania decyzji.

Matryca ta ma zastosowanie wszędzie tam, gdzie wybór optymalnego rozwiązania wymaga oceny wielu różnych kryteriów wybieranego zagadnienia.
Przykładem problemu decyzyjnego może być np. zakup maszyn czy zatrudnianie pracowników.
Matryca decyzyjna jako narzędzie wyboru wielokryterialnego pozwala na obiektywną, wielopłaszczyznową ocenę możliwych rozwiązań i wybór rozwiązania uwzględniającego  najbardziej optymalne spełnienie wszystkich założonych kryteriów. 

Budowa matrycy decyzyjnej
Pierwszym krokiem jest określenie istotnych kryteriów wyboru.
Kryteria te mogą mieć bardzo różnorodny charakter, w zależności od przedmiotu wyboru jak i aktualnych potrzeb oceniającego. Mogą to być np. kryteria:

• ekonomiczne (np. cena, warunki płatności, okres gwarancji),
• techniczne (np. czas wykonywania operacji, udźwig, dopuszczalna ładowność)
• bezpieczeństwa (np. łatwość obsługi, stopień zabezpieczeń)
• społeczne (np. wykształcenie, wiek, odległość od miejsca pracy)

Ilość kryteriów nie ma znaczenia, ważne natomiast z punktu widzenia przejrzystości danych, aby wszystkie one odzwierciedlały faktycznie istotny z punktu widzenia podejmowania decyzji parametr.

Drugi krok, to przydzielenie każdemu z wybranych kryteriów wagi procentowej.
Suma wszystkich wag wynosi 1 (100%)

Trzeci krok, to określenie dla każdego kryterium skali ocen.
Dla łatwiejszego liczenia najlepiej, aby skala ocen zawierała się również w przedziale 0-1 (0-100%)
Skale mogą być indywidualne i również dowolnie rozbudowane.
Najprostszą skalą jest skala dwustanowa – czyli spełnia lub nie spełnia danego wymogu – i przydzielenie minimalnej lub maksymalnej ilości punktów dla danego kryterium.

Krok czwarty to etap obliczenia oceny i podjęcie decyzji.  
Ocenę końcową danego rozwiązania buduje się poprzez przemnożenie oceny kryterium przez jego wagę a następnie zsumowanie wszystkich ocen cząstkowych.
Tak zebrane oceny wszystkich dostępnych rozwiązań porównuje się, wybierając rozwiązanie z największą ilością punktów.

Przykład
Wybór samochodu dostawczego.
Kryteriami niech będą cena, ładowność, spalanie i czas gwarancji.
Dla każdego z kryteriów należy dobrać wagę oraz warunki oceny.
Dla każdej z trzech dostępnych opcji (samochód A, B, C) należy przyporządkować oceny kryterium zgodnie z  przyjętymi warunkami.
Po podliczeniu wyników okazuje się, że dla tak dobranych kryteriów i wag najlepszym rozwiązaniem nie jest wcale rozwiązanie najtańsze i z najdłuższym okresem gwarancji (A),
ani też rozwiązanie z najniższym spalaniem (C) .
Rozwiązaniem optymalnym, które w najlepszym stopniu spełnia wszystkie założone kryteria jest w tym wypadku rozwiązanie B.

Siłą matrycy decyzyjnej jest odpowiedni wybór kryteriów, oraz przydzielenie im stosownych wag.
Jeżeli kryteria i wagi zostaną wybrane rozsądnie matryca  pozwala na relatywnie szybką analizę porównawczą i wybór optymalnego rozwiązania nawet dla bardzo złożonych problemów.

Zmiana ważności kryterium może istotnie wpłynąć na końcowy wynik wyboru.
O tym jak istotny jest dobór ważności kryterium, pokazuje poniższy przykład.
W tabeli powyżej najistotniejszym kryterium wyboru była cena (50%), następnie ładowność i czas gwarancji (po 20%) i jako najmniej ważne kryterium spalanie (10%)

Załóżmy jednak, że za najważniejsze kryterium wybierający uzna spalanie (40%). Następnie ładowność (30%), cenę zakupu (20%) i na końcu jako najmniej ważną cenę zakupu (10%)

Przy tak dobranych wagach najlepszym wyborem okaże się w naszym przypadku inny wybór.